ตลอดระยะเวลากว่า 20 ปีที่ผ่านมา การศึกษาไทยขับเคลื่อนภายใต้ "หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551" ซึ่งหลายฝ่ายต่างสะท้อนเสียงเดียวกันว่ามีความผูกติดกับเนื้อหาและเน้นการท่องจำมากเกินไป ในวันที่บริบทโลกเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ทั้งวิกฤตโครงสร้างประชากรและการเข้ามาของเทคโนโลยี เพื่อแก้โจทย์นี้ จึงมีข้อเสนอว่าการปฏิรูปการศึกษาจึงไม่อาจทำได้เพียงแค่การแก้ตำราเรียน แต่ต้องรื้อสร้างรากฐานใหม่ทั้งระบบผ่านสิ่งที่เรียกว่า "กรอบหลักสูตรชาติ" หรือ National Curriculum Framework

ไทยพีบีเอส สัมภาษณ์ ดร.ธีราภา ไพโรหกุล ที่ปรึกษาของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ในฐานะประธานคณะทำงาน จัดทำกรอบหลักกสูตรการศึกษาของชาติ ถึงความคืบหน้าและทิศทางสำคัญของการจัดทำกรอบหลักสูตรชาติฉบับแรกของประเทศไทย

ครั้งแรกของการวาง “พิมพ์เขียว” ระบบนิเวศการศึกษา

ดร.ธีราภา เริ่มต้นเล่าถึงแนวคิดสำคัญว่า "กรอบหลักสูตรชาติ" เป็นเสมือนพิมพ์ เขียวด้านการศึกษาของประเทศ โดยย้ำว่ากรอบดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียงข้อกำหนดเรื่องวิชาเรียน แต่เป็นการออกแบบ ระบบนิเวศทางการศึกษา (Educati on Ecosystem) ทั้งระบบ ตั้งแต่การกำหนดปรัชญา (Philosophy) และวัตถุประสงค์ (Objective) ที่ชัดเจน เพื่อนำไปสู่การวางเป้าหมายผลลัพธ์ของผู้เรียนที่พึงประสงค์ แนวทางการพัฒนาศักยภาพครู ไปจนถึงรูปแบบการวัดและประเมินผลที่สอดคล้องกัน

“National Curriculum Framework ตัวนี้มันไม่ใช่แค่หลักสูตรไง มันคือระบบนิเวศทั้งระบบ มันคือ Education Ecosystem ที่เราต้อง Shift Paradigm ของการศึกษาแบบเดิมไปสู่ Paradigm ใหม่”

โดยวางอยู่บนฐานคิดสำคัญ 2 ประการ เพื่ออุดช่องโหว่เดิมของการศึกษาไทย อย่างแรกคือ การศึกษาไร้รอยต่อ (Seamless Education) เพราะที่ผ่านมาหลักสูตรของแต่ละหน่วยงาน ไม่ว่าจะเป็น สพฐ. อาชีวศึกษา อุดมศึกษา หรือการเรียนรู้ตลอดชีวิต (สกร.) ต่างมีช่องว่างและไม่เชื่อมต่อกัน กรอบหลักสูตรชาติจะทำหน้าที่อุดรอยต่อเหล่านี้ ให้การเปลี่ยนผ่านในแต่ละช่วงวัยและการเทียบโอนหน่วยกิตระหว่างสายการเรียนสามารถทำได้จริงอย่างราบรื่น

และประการที่สองคือ มุ่งเน้นหลักสูตรฐานสมรรถนะ (Competency-Based) เป็นการปลดล็อกจากการเรียนแบบท่องจำเนื้อหา

“เราอยากให้เด็กคิดเป็น สื่อสารเป็น และได้ลงมือปฏิบัติจริงๆ เราไม่ได้บอกว่าเราทิ้งเรื่องของความรู้นะคะ เราไม่ได้ทิ้งเรื่องของสารัตถะ แต่เราจะเปลี่ยนรูปแบบ"

ทางรอดของ “ทุนมนุษย์” ในวันที่ไทยเข้าสู่สังคมสูงวัย

ดร.ธีราภา ขยายความว่า ทำไมต้องปิดรอยต่อทางการศึกษา เพราะไม่ใช่แค่โจทย์ในห้องเรียน แต่เป็นโจทย์ใหญ่ทางเศรษฐกิจของประเทศ ปัจจุบันประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเต็มรูปแบบ ขณะที่อัตราการเกิดลดต่ำลงอย่างน่าใจหาย โดยในปีที่ผ่านมาไทยมีเด็กเกิดใหม่เพียง 416,000 คน ซึ่งต่ำที่สุดในรอบ 75 ปี

เมื่อประชากรวัยแรงงานลดลง ประกอบกับความท้าทายจากเทคโนโลยีเปลี่ยนโลก (Tech Disruption) และการเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตร์ หากระบบการศึกษายังขาดความต่อเนื่อง (Broken Education System) จะนำไปสู่ปัญหาทักษะแรงงานไม่ตรงกับความต้องการของตลาดและการว่างงานในที่สุด การทำให้หลักสูตรเชื่อมโยงกันจึงเป็นทางรอดสำคัญในการยกระดับคุณภาพ "ทุนมนุษย์" (Human Capital) ของประเทศให้สามารถแข่งขันได้

“ปฐมวัย” เสาเข็มต้นแรกที่ต้องแข็งแรง

ส่วนคำถามว่า ทำไมต้องเป็นหลักสูตรฐานสมรรถนะ ดร.ธีราภา ระบุว่า ในบริบทที่เด็กเกิดน้อยลง การยกระดับคุณภาพการศึกษาตั้งแต่ช่วงปฐมวัย จึงถูกยกให้เป็นความสำคัญอันดับต้นๆ เพราะปฐมวัยเปรียบเสมือน "เสาเข็ม" ของชีวิต ดร.ธีราภา ยกงานวิจัยของ ศ.เจมส์ เฮกแมน นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบล ที่ยืนยันว่าการลงทุนในเด็กปฐมวัยให้ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจและสังคมคุ้มค่าถึง 13 เท่า ซึ่งปัจจุบันเด็กปฐมวัยไทยมีพัฒนาการสมวัยอยู่ที่ร้อยละ 81.6 ยังต่ำกว่าเป้าหมายที่ตั้งไว้ร้อยละ 85

สำหรับ หลักสูตรปฐมวัยฐานสมรรถนะ ที่มีกำหนดประกาศใช้ในกลางปี 2570 ดร.ธีราภา ยืนยันว่ามีหลักการและเป้าหมายเดียวกับกรอบหลักสูตรชาติ โดยหลังจากกรอบหลักสูตรชาติประกาศใช้ในช่วงสิ้นปีนี้ ทีมงานจะมีเวลาอีกประมาณ 5 เดือนในการทบทวนและปรับจูนรายละเอียดของหลักสูตรปฐมวัยให้สอดรับเป็นเนื้อเดียวกันอย่างสมบูรณ์

“ความเชื่อมโยงกับกรอบหลักสูตรชาติ ตัวหลักสูตรปฐมวัยที่อยู่ในแผนว่าจะใช้ปี 2570 เป็น Competency-based อยู่แล้ว ทั้งคู่เน้นสมรรถนะเหมือนกัน จึงวางอยู่บน Principle เดียวกัน เพียงแต่ต้อง Make sure ว่าสอดคล้องกับ National Curriculum Framework จริงๆ โดยทีมงานต้องนำมารีวิวร่วมกัน และใน Framework ก็ต้องครอบคลุมทุกช่วงวัย รวมถึงปฐมวัยด้วยเช่นกัน“

ไทม์ไลน์การขับเคลื่อน และกลไกความยั่งยืนแม้การเมืองเปลี่ยน

ดร.ธีราภา ระบุว่า ปัจจุบันคณะอนุกรรมการและทีมทำงานเฉพาะกิจได้ระดมสมอง ผ่านการประชุมเชิงปฏิบัติการร่วมกับผู้ทรงคุณวุฒิและตัวแทนหน่วยงานต่างๆ จนทำให้กรอบหลักสูตรชาติคืบหน้าไปแล้วกว่า 70-80% และมีแผนการดำเนินงานที่ชัดเจน

โดยวางระยะเวลาไว้ว่า ในเดือนพฤศจิกายนนี้ คาดว่าจะสามารถเสนอให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการพิจารณาอนุมัติ และภายในสิ้นปี จะผลักดันเข้าสู่การรับรองของคณะรัฐมนตรี (ครม.) เพื่อประกาศใช้อย่างเป็นทางการ เพื่อให้เริ่มนำร่องทดลองใช้ได้ในปี 2570 ในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาที่มีกฎหมายรองรับ เพื่อถอดบทเรียนและปรับปรุงจุดบกพร่อง

และแม้ในระยะเริ่มต้น ตัวกรอบหลักสูตรชาติจะยังไม่มีสภาพบังคับทางกฎหมายโดยตรง แต่การดึงทุกหน่วยงานเข้ามาร่วมออกแบบตั้งแต่ต้น ประกอบกับทิศทางนโยบายที่ชัดเจนและเจตจำนงทางการเมือง (Political Will) ที่แน่วแน่ของฝ่ายนโยบาย ก็คาดว่าจะเป็นแรงผลักดันให้ผู้ปฏิบัติเดินหน้าไปในทิศทางเดียวกัน

“ที่สำคัญคือ กรอบหลักสูตรชาตินี้ถูกออกแบบมาให้เชื่อมโยงและสอดคล้องกับ พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ เมื่อ พ.ร.บ. มีผลบังคับใช้ มันจะเป็นหลังพิงที่ไม่เปลี่ยนไปตามการเมือง”

สารถึงคุณครู: เตรียมพร้อม และส่งเสียงสะท้อนสู่ส่วนกลาง

ในก้าวสำคัญของการเปลี่ยนแปลงนี้ ดร.ธีราภา ฝากข้อความถึงคุณครูทั่วประเทศ โดยเฉพาะครูปฐมวัย ให้มั่นใจว่าหลักสูตรฐานสมรรถนะจะเดินหน้าใช้งานจริงอย่างแน่นอน พร้อมย้ำว่า ขอให้คุณครูเริ่มศึกษาทำความเข้าใจทั้งในส่วนของกรอบหลักสูตรชาติและแนวทางของหลักสูตรใหม่ พร้อมเปิดกว้างรับฟังทุกเสียงสะท้อนจากหน้างาน

“ถ้าคุณครูมี Pain Points หรือมีเสียงสะท้อนใดๆ ออกมา อยากให้คุณครูสะท้อนกลับมาที่ส่วนกลาง สะท้อนกลับมาที่ฝ่ายนโยบาย เพื่อที่เราจะได้เข้าใจคุณครูจริงๆ ในขณะที่เราบอกให้คุณครูเตรียมตัวให้พร้อม ทางฝั่งนโยบาย ทางฝั่งกระทรวง ก็มีหน้าที่ในการที่จะ Make sure ว่าคุณครูสามารถที่จะ Well-equipped ในการเตรียมพร้อมมากที่สุด"